دولت اصلاح‌گر یا دولت پدر مآب

مناظره دکتر علیرضا شجاعی زند و دکتر محسن حسام مظاهری


عصر اندیشه 1399/02/03 03:51:11 عصر

شجاعی‌زند: جمهوری اسلامی با اتکا به بدنة دین‌دار پیش رفته است مظاهری: دولت شبه‌مدرن ابزار مناسبی برای اصلاح دینی نیست

گزیده مطلب:

- شجاعی زند: بسيار ناجوانمردانه و غيرمنصفانه است سخن آن کسي که گفته بود جمهوری اسلامی می خواهد انسان ها را با زنجیر به بهشت ببرد. اين سخن در واقع تقليد ناقصي است از پوپر که گفته بود انقلابیون درصدد برپايي بهشت در زمين هستند.

- مظاهری: هم پهلوی اول، هم پهلوی دوم و هم جمهوری اسلامی به دنبال تربیت و اصلاح و کنترل جامعه به پشتوانه ی استقلال نهاد دولت بوده‌اند. طبعا هرکدام با ادبیات و روش خود.

- مظاهری: تجربه جمهوری اسلامی نشان داد تلقی رهبران انقلابی و مذهبی در سال های مبارزه از نهاد دولت و کارآمدیا ش در حوزه ی دین، یک تلقی خوشبینانه و حتی می شود گفت ساده اندیشانه و خام بوده و دولت برای اصلاح دینداری مردم و مقولاتی از این دست ابزار مناسبی نیست.

- شجاعی زند: اصالح و ارتقاي دينداري مستلزم فراهم آوري بستر و اصلاح اجتماعي است و اصلاح اجتماعي هم به نوبه خود نيازمند تأمين و تدارک ساختارهاي همراه و گفتمانهاي همسو است و تحقق اينها نيز جز از طريق به دست گرفتن قدرت سياسي تقريبا ناممکن و ناميسر است.

- شجاعی  زند: آفتي که از پي برپایی حکومت دینی در ايران دامن گیر برخي از گرايش های ديني شده همین است که قدرت بزرگ و کلان‌تر را نمی بینند و حساسیتها یشان را تماما معطوف و مصروف قدرت ناشي از حکومت دینی کرده اند؛ آن هم در برخی از ساحات و تجلياتش.

- مظاهری: جمهوری اسلامی یکسری پروژه های دینی دارد که این پروژه ها بخشی به اصلاح دینداری و بخشی هم به اصلاح دین برمی گردد. ابزار این امر، دیوان سالاری مذهبی است و پیدایش سازمان ها و مراکزی وابسته به حاکمیت که متکفل این امر شده اند.

- مظاهری: یک عامل مؤثر دیگر بر تغییرات دینی معاصر، تحولات رسانه ای و ظهور رسانه های نوین است که انحصار اطلاعات را شکسته و نیز امکان دسترسی آزاد به منابع مختلف و تکثیر و ترویج افکار و اندیشه های  متکثر را - که بعضا به دلیل دراقلیت بودن و طرد، چنین امکانی نداشتند - فراهم کرده است.

- مظاهری: تجربه چهار دهه گذشته نشان می دهد دینداران در زیست دین دارانه ی خود ذیل حکومت دینی هم با یکسری چالش ها و تنگناها مواجه اند که از قضا آن تنگناها محصول حکومت دینی است، نه عوامل دیگر.

- شجاعی زند: اگر این نظام، بدنه ديني نداشت و ما با يک دیانت صرفا  دولتي و عزم صرفا حاکميتي در دفاع و حمايت از آن مواجه بوديم، با کمترين فشار داخلي يا بيروني از پاي درمی آمد. جمهوری اسلامی با اتکاي به همین بدنة دیندار است که پایدار مانده است.

- مظاهری: اگر به این نتیجه برسیم که دولت ابزار مناسبی برای تبلیغ و ترویج امر دینداری نبوده، خودش یکی از بزرگترین دستاوردهای جمهوری اسلامی در حوزه دینداری است. این خیلی ارزشمند است.

- مظاهری: جمهوری اسلامی، یک دولت ایدئولوژیک است و منشأ چالش آفرینی همینجاست. زیرا حکومت دینی ایدئولوژیک، لاجرم ذائقه دینی دارد و تلاشش این است که این ذائقه خاص را با اتکا بر قدرت خود به عنوان معیار و تراز تغلب بخشد. درحالیکه جامعه، ذاتا متکثر است.

- مظاهری: در جمهوری اسلامی اتفاقی که افتاده این است که یک روایت از تشیع به عنوان «دین معیار» تلقی شده و این تلقی در کلیدواژه «مهندسی فرهنگی» از جانب نهاد حاکمیت تبلیغ و ترویج میشود. یکی از مصادیق مهندسی فرهنگی، «مهندسی دینداری» جامعه است.

- مظاهری: برداشت من این است که بدنه ی روحانیت و حوزه های علمیه به مسیر دیگری می رود که مطلوب نظام نیست و هرچند نظام بارها تلاش کرده که این روند را مهار کند، اما موفق نبوده است.

- مظاهری: حکومت دینی با اینکه شعارش مقابله با روند سکولاریسم است، اما خود بلندترین گامها را در جهت عرفی سازی نهاد دین برداشته است. کاری که دولت شبه مدرن پهلوی سال ها تلاش داشت انجامش دهد و نتوانست، دولت شبه مدرن جمهوری اسلامی با اینکه نمی خواست، ولی انجامش داد.

- مظاهری: جمهوری اسلامی ، نه تنها در پیشبرد پروژه های دینی خود ناکام مانده، بلکه بدون آن که بخواهد، عمالا در مسیر تسریع و تشدید روند سکولار شدن جامعه ایرانی نیز حرکت کرده است.

- مظاهری: تجربه ی این چهل سال نشان می دهد افزایش قدرت سیاسی و اقتصادی نهاد دین و دین داران، لزوما به افزایش نفوذ و سرمایه اجتماعی و قدرت نرم آنها نمی انجامد؛ بلکه برعکس میتواند از آن بکاهد.

- شجاعی زند: جمهوري اسلامی برساختن گفتمان ديني دربرگيرنده و غلبه آن را مي خواهد اما نه به هر قيمتي و اينها زمان بر است و زمان هم هنوز به پايان نرسيده تا بشود اعلام نتايج کرد.

- شجاعی زند: چطور وقتي که دیگران مهندسی کنند و ما هم به نقشه آنان عمل کنیم، خوب است اما اگر جمهوری اسلامی اسم آن را بیاورد، با آن مخالفت ميشود و اعتراض که فضا يکطرفه شد و دین و آزادی از دست رفت.

- مظاهری: اینکه امروز دین داران به سمت الگوی «کلونی سازی» رفته اند و با دغدغه ی بقا، حسابشان را از بقیه ی جامعه جدا می کنند، زنگ خطر است. پدیدها ی که در سال های اخیر در کلان شهر ها رشد مضاعفی داشته و من از آن به «تکثیر خیابان ایران» یاد میکنم.

- مظاهری: وقتی حتی بخش عمده ای از حامیان مذهبی نظام هم باور به ایده وحدت ندارند و ازجمله در مراسم و مجالس مذهبی خود  علنا خلاف این سیاست رفتار میکنند، آیا نمیتوان از شکست این پروژه سخن گفت؟

متن کامل را در عصر اندیشه شماره 21 بخوانید.

https://b2n.ir/668147

 

 

تاریخ :

1399/02/03 03:51:11 عصر

به اشتراک بگذارید :


نظرات : 0

ماهنامه شماره 22
پنجشنبه , 08 خرداد 1399 , 12:32