برگزیت و راه پیش رو

دکتر رکسانا نیکنامی عضو هیأت علمی گروه مطالعات منطقه‌ای دانشگاه تهران


عصر اندیشه 1399/02/29 03:44:56 عصر

خروج از اتحادیه چه پیامدی برای میراث ویکتوریا دارد؟

در ۲۳ ژوئن ۲۰۱۶ انگلیسی‌ها به خروج از اتحادیه اروپا رأی دادند. تصمیمی که آینده کشور را دچار تغییر بنیادینی کرد. پیروزی بوریس جانسون در انتخابات ۲۰۱۹ راه را برای خروج بریتانیا از اتحادیه اروپا گشود و به بحثی که از سه سال و نیم قبل آغاز شده بود نقطه پایان گذاشت. در مورد برگزیت و پایان روابط جزیره با اتحادیه غلو شده است. نزدیکی جغرافیایی و ارتباطی میان انگلیس و اتحادیه اروپا سبب می‌شود که حتی پس از خروج، انگلیس تأثیر بسیاری از قوانین اتحادیه اروپا بپذیرد و در بدترین شرایط سنخ روابط اتحادیه اروپا با کانادا یا استرالیا، برای انگلیس نیز برقرار می‌شود. برگزیت به معنای پایان همکاری میان انگلیس و اتحادیه اروپا نیست؛ بلکه به منزله ادامه رابطه در شکلی جدید است.

آثار برگزیت متقابل خواهد بود. به عبارت بهتر، نه‌تنها بریتانیا تأثیر فراوانی از این مهم می‌پذیرد، بلکه اتحادیه اروپا نیز برخی اهرم‎های خود را از دست خواهد داد. تا دسامبر ۲۰۲۰ انگلیس در وضعیت گذار خواهد بود.
در این میان یک فرصت برای بازگشت مجدد در یکم جولای به آن‌ها داده خواهد شد و نُه ماه کامل نیز زمان برای انجام مذاکره در مورد شرایط و نوع روابط بعد از خروج وجود خواهد داشت. در این مذاکرات طرفین در مورد مسائل مهمی نظیر مشارکت اقتصادی، امنیتی و عمومی به بحث خواهند پرداخت. در دوران گذار کلیه قوانین اتحادیه اروپا در مورد انگلیس اجرا خواهد شد تا قرارداد نهایی خروج تهیه شود. اما برگزیت چه هزینه‌هایی برای طرفین داشته است؟ هزینه عملی برگزیت بر انگلیس بدون شک بیش از هزینه آن برای اتحادیه اروپا بوده است. این هزینه‌ها را می‌توان در ابعاد سیاسی، اقتصادی و حقوقی بررسی کرد.

تأثیر سیاسی برگزیت

بعد از خروج، نفوذ بریتانیا در سازوکار اتحادیه اروپا از یک سو و در کشورهای عضو از سوی دیگر کاهش خواهد یافت. از فوریه ۲۰۲۰ انگلیس دیگر در شورای اروپا هیچ نقشی ندارد و از پارلمان اروپا نیز خارج شد و مسیرهای غیررسمی نفوذ در اتحادیه اروپا نیز محدود خواهد شد. کمیته مشترک انگلیس- اتحادیه اروپا که برای مدیریت رابطه دوجانبه ایجاد خواهد شد مبتنی بر طراحی روابط است و نه شیوه ادامه نفوذ انگلیس در اتحادیه.
در برخی حوزه‌ها عضویت در اتحادیه اروپا اهرم مهمی برای پیشبرد سیاست خارجی بریتانیا محسوب می‎شد و برگزیت به معنای کاهش نفوذ انگلیس بر روی کشورهای عضو است. به عبارت دیگر اتحادیه اروپا برای تعقیب بلندپروازی‌های انگلیس در جهان نقش تسهیل‌کننده داشت و لذا از اهمیت فراوانی برخوردار بود.

انگلیس در کنار فرانسه و آلمان بازیگر مهم سیاسی و امنیتی در اتحادیه اروپا به شمار می‌آمد و از بازار مشترک و گسترش اتحادیه اروپا نیز حمایت می‎کرد. همچنین در برابر گرایش‌هایی به سوی تعمیق همگرایی با محور حوزه یورو، انگلیس از منافع کشورهایی نظیر سوئد و لهستان که در منطقه یورو قرار نداشتند، حمایت می‌کرد. با خروج انگلیس این کشورها در برابر دو قدرت آلمان و فرانسه خلع سلاح شده‌اند.

برگزیت بر سیاست‌های انگلیس در حوزه مهاجرت نیز تأثیر بسزایی دارد. در مورد قوانین مهاجرتی، دولت خواهان کاهش مهاجرت است؛ اما هرم سنی جمعیت این کشور نشان می‌دهد که انگلیس نیازمند جذب مهاجر برای تأمین نیروی کار است. از ژانویه ۲۰۲۱ قانون جدید مهاجرت انگلیس اجرا می‌شود که برطبق آن شهروندان اروپایی دیگر از رفتارهای ترجیحی مهاجرت برخوردار نخواهند بود و تنها کارگران ماهر امکان جذب در انگلیس را خواهند داشت. اما آزادی رفت و آمد شهروندان اتحادیه اروپا در انگلیس به شرطی که ذیل مقررات جامعه اقتصادی اروپا بتوانند در مورد آن به توافق برسند، ادامه می‌یابد. اما مشخص است که موافقت‌نامه دوبلین لغو خواهد شد و تنها قوانین حاکم بر سیاست‌های مهاجرتی انگلیس، ذیل کنوانسیون ژنو قرار خواهد گرفت.

فراتر از همه این‌ها، تأثیر برگزیت بر محیط پیرامونی انگلیس و فعال شدن محورهای ملی‌گرایی نیز قابل ملاحظه خواهد بود. جمهوری ایرلند عضو اتحادیه اروپا است و بعد از برگزیت مرز بین دو ایرلند، به مرز خارجی اتحادیه اروپا تبدیل خواهد شد. طبق سخنان جانسون، انگلیس قصد توقف طرح (بک‌استاپ) را دارد. بر اساس این طرح ایرلند شمالی، بعد از برگزیت در دوره گذار، عضو اتحادیه گمرکی و بازار مشترک اروپا باقی می‌ماند. از دید جانسون این طرح مغایر با تمامیت ارضی بریتانیا است. جنبش «شین‌فین» در ایرلند شمالی خواهان برگزاری رفراندوم برای جدایی از انگلیس و شکل‌گیری ایرلند متحد است. این مسئله سبب مطرح شدن اختلاف‌های قومی در انگلیس شده است. استروژن رهبر حزب ملی اسکاتلند نیز خواستار برگزاری رفراندوم استقلال از بریتانیا است؛ چراکه رأی این مناطق طی رفراندوم حضور در اتحادیه اروپا است و از نظر آن‌ها برگزیت برای مناطقشان مشروعیت ندارد. حزب پلیدکیمر ولز نیز خواهان جدایی این منطقه از انگلیس است.  به نظر می‌رسد آتش زیر خاکستر در حال شعله کشیدن است و این مسئله بهای سنگینی برای مشروعیت سیاسی بریتانیای کبیر خواهد داشت.

تأثیر اقتصادی

عضویت در اتحادیه اروپا منافع فراوانی به لحاظ اقتصادی برای اتحادیه اروپا در پی داشت. برای مثال پس از عضویت، سود اقتصادی انگلیس ۱۰ برابر بیشتر از قبل از آن شد و میزان تولید ناخالص ملی نیز حدود ۴ ٪ افزایش پیدا کرد. پس از برگزیت، گروه‌های تجاری انگلیس و جامعه مدنی در پیگیری منافع خود دچار مشکل خواهند شد. همکاری با لابی‌های اروپایی برای نیل به منافع اقتصادی، بسیار مهم است؛ اما دیگر انگلیس این سلاح را در دست نخواهد داشت. 

به لحاظ صنعتی لندن و اسکاتلند از برگزیت کمترین آسیب را خواهند دید. اما مناطقی نظیر کامبری، همپشایر، گلوسترشایر و ویلشایر متحمل آسیب بیشتری خواهند شد؛ چراکه این مناطق بیشترین سهم را در صادرات کالا و خدمات انگلیس به اتحادیه اروپا داشتند. در حال حاضر صادرات و واردات کالا و خدمات در جهان در دست سه قطب اتحادیه اروپا، چین و ایالات متحده آمریکا قرار دارد و انگلیس در این شرایط رتبه یازدهم جهان را به خود اختصاص داده است. در سال ۲۰۱۸،  ۶٪ کل صادرات اتحادیه اروپا متعلق به انگلیس بود. در این سال کسری تجاری انگلیس به حدود ۳۱ میلیارد پوند رسید.

اتحادیه اروپا شریک تجاری مهمی برای انگلیس است. چرا که حدود ۴۹ ٪ کل تجارت این کشور با کشورهای اتحادیه اروپا و ۵۸٪ آن با قاره اروپا و ۷۰ ٪ آن با اروپا علاوه‌بر کشورهایی که دارای موافت‌نامه با اتحادیه اروپا هستند، صورت می‌پذیرد. این بدان معنا است که بخش تجارت انگلیس ممکن است پس از برگزیت آسیب و ضرر جدی را متحمل شود. این مسئله زمانی بیشتر رخ‌نمایی می‌کند که این نکته نیز در نظر گرفته شود که بعد از برگزیت، قدرت مذاکره تجاری انگلیس با سایر کشورها نیز کاهش خواهد یافت. چرا که انگلیس باید با تک‌تک کشورها وارد مذاکره شود، این مذاکرات زمان‌بر هستند و روند آن نیز پیچیده‌تر است. فراتر از این منافع حاصل از موافقت‌نامه با سایر کشورها کم، نامشخص و بلندمدت است.

برگزیت با ایجاد موانع تجاری جدید و هزینه‌های بازار سبب کاهش بیشتر حجم تجارت نیز خواهد شد. موانع غیرتعرفه‌ای مثل بازرسی گمرکی یا استانداردهای فنی و قانونی بسیار مهم هستند و سبب اختلال در صادرات کالا و خدمات به انگلیس خواهد شد. با این موانع زنجیره عرضه مختل خواهد شد. افزایش بوروکراسی نیز این وضع را بدتر می‌کند. موانع تجاری بعد از برگزیت به سایر تولیدکنندگان امکان خواهد داد تا سهم انگلیس در بازار اروپا را از آن خود کنند.  

برگزیت بر رشد اقتصادی انگلیس نیز اثر نامطلوبی خواهد داشت و طبق آمارهای جهانی پیش‌بینی کاهش ۲ تا ۲.۵ ٪ در رشد اقتصادی این کشور پس از خروج می‌شود. یکی از دلایل این مسئله افزایش دستمزدها به دلیل خروج تعداد زیادی از نیروی کار اروپایی از این کشور است. طبق آمارهای سازمان تجارت جهانی، برگزیت سبب نابودی ۲.۵ میلیون شغل در این کشور خواهد شد. به علاوه مالیات‌ها نیز کاهش خواهد یافت که سبب کاهش درآمد دولت می‌شود و اثر دومینویی بر کاهش بیمه‌های سلامت دارد. مسئله مهم دیگر، بدهی ۶۴ میلیارد پوندی انگلیس به اتحادیه اروپا است که اگر اقتصاد این کشور ضعیف شود دیگر توان بازپرداخت آن را نخواهد داشت. بنابراین به نظر می‌رسد برگزیت به لحاظ اقتصادی جز هزینه چیز دیگری برای میراث ویکتوریا نخواهد داشت.

تأثیر حقوقی

بعد از برگزیت، انگلیس به طور مستقیم همچنان از قوانین اتحادیه اروپا تأثیر خواهد پذیرفت و نیازمند همکاری با اتحادیه اروپا خواهد بود. اما زمانی که انگلیس به دولت سوم تبدیل شود، به شکل قابل ملاحظه‌ای توانایی خود را برای قانون‌گذاری در اتحادیه اروپا از دست خواهد داد. این در حالی است که مسیرهای غیررسمی اعمال نفوذ نیز به شکل قابل ملاحظه‌ای محدود خواهند شد. امکان ادامه حضور انگلیس در اکثر نهادهای اتحادیه اروپا، پس از خروج نیز وجود دارد و وضعیت آن‌قدر که نشان می‌دهند سیاست و اقتصاد این کشور را به خاک نخواهد کشید. اما برای حضور موفق در این نهادها حکومت نیازمند یک برنامه دقیق همکاری برای مدیریت روابط با اتحادیه اروپا است و در این بین وزارت خارجه و اداره کشورهای مشترک‌المنافع نقش مهمی را ایفا خواهد کرد. چون در این شرایط تقویت روابط دیپلماتیک از اهمیت فراوانی برخوردار خواهد بود.
در مورد معاهدات اتحادیه اروپا، سه حالت در موضع حقوقی انگلیس رخ خواهد داد:

در مورد موافقت‌نامه‌های بین‌المللی دول عضو اتحادیه اروپا و کشور ثالث: تغییری ایجاد نمی‌شود و هر کشوری در حدود حاکمیت خود حق انعقاد موافقت‌نامه را دارد.
در مورد موافقت‌نامه اتحادیه اروپا و کشورهای ثالث: در زمان خروج کلیه این موافقت‌نامه‌ها نیز متوقف خواهند شد و اتحادیه اروپا جانشین تعهدات انگلیس می‌شود.
در مورد موافقت‌نامه‌هایی که یکی از دولت‌های عضو با کشورهای ثالث بسته است و با توجه به اصل کامله‌الوداد شامل سایر کشورهای عضو نیز می‌شود: به صورت کامل لغو می‌شوند.

 مسئله حقوقی مهم دیگری که پس از خروج مطرح است و قسمت عمده مذاکرات نُه‌ ماه آتی بر محور آن خواهد چرخید، آثار خروج بر قوانین اقتصادی حاکم بر روابط است. در این زمینه نیز احتمال دارد سه حالت در روابط فی‌مابین حاکم شود:

عضویت انگلیس به طور همزمان در منطقه آزاد تجاری + منطقه اقتصادی اروپا = مثل نوع رابطه نروژ با اتحادیه اروپا
عضویت انگلیس در منطقه آزاد تجاری = مثل نوع رابطه سوئیس با اتحادیه اروپا
رعایت قواعد سازمان تجارت جهانی و تشکیل یک اتحادیه گمرکی = مثل نوع رابطه ترکیه با اتحادیه اروپا

تأثیر برگزیت بر اتحادیه اروپا

پنج بخش صنعتی در اتحادیه اروپا بیشترین ضربه را از برگزیت خواهند خورد که شامل بخش مالی، اتومبیل‌سازی، کشاورزی، کالاهای مصرفی و مواد شیمیایی و پلاستیکی است. همچنین افزایش بیکاری در سه حوزه صنعتی نیز قابل ملاحظه است که عبارتند از خدمات پشتیبانی، عمده‌فروشی و خدمات حقوقی و حسابرسی. چرا که با برگزیت، دیگر لندن قطب مالیه اروپا نخواهد بود.

در مورد روابط تجاری می‌توان گفت قطع روابط تجاری در شکل کنونی با انگلیس بر اکثر کشورهای عضو تأثیر چندانی نخواهد داشت. فقط برخی کشورها مثل ایرلند که حجم روابط تجاری‌شان با انگلیس بالا است، از این موضوع ضربه خواهند خورد. در صنعت کشاورزی، خروج انگلیس با توجه به این‌که یکی از مهمترین مشتریان اروپایی‌ها محسوب می‌شود، ضربه سنگینی بر اتحادیه اروپا و به‌ویژه آلمان خواهد زد. تا کنون ۷۰۰۰۰ شغل در آلمان به دلیل برگزیت نابود شده‌ است. همچنین کاهش ارزش پوند نسبت به یورو نیز ضربه‌ای به بورس آلمان وارد ساخته است؛ چراکه این موضوع سبب افزایش تورم و قیمت کالاهای آلمانی در انگلیس گردیده که درنتیجه آن صادرات انگلیس از این کشور را کاهش داده است. این اثر را می‌توان در کاهش تجارت خارجی فرانسه با انگلیس و آسیب به بخش خودروسازی و تولید مواد غذایی این کشور مشاهده کرد.

گذشته از هزینه‌های اقتصادی، برگزیت می‌تواند منجر به افزایش قدرت امنیتی فرانسه و آلمان شود. چرا که رقیب بزرگ از میدان به در شده است. اما صرف‌نظر از این دو کشور، هزینه‌های سیاسی خروج برای کل اتحادیه بالا خواهد بود. با توجه به این‌که انگلیس عضو شورای امنیت سازمان ملل است، خروجش از اتحادیه اروپا باعث تضعیف دیدگاه اروپا در شورای امنیت می‌شود و اروپا بیش از پیش در برابر بازیگرانی نوظهور چون چین و روسیه در موضع ضعف قرار خواهد گرفت. به علاوه، انگلیس نقش تسهیل‌کننده روابط میان ایالات متحده و اروپا را برعهده داشت و با برگزیت، این روابط با دشواری بیشتری پیش خواهد رفت. همچنین برگزیت نقطه‌ شروعی برای پیروزی ملی‌گرایی بر بین‌الملل‌گرایی است. لذا تقویت جنبش راست و ملی‌گرایی در اروپا یکی از نتایج بدیهی و نامطلوب برگزیت خواهد بود. کما این‌که افزایش قدرت حزب دست‌راستیِ واکس در اسپانیا و نفوذ راست افراطی در لهستان پس از از برگزیت شدت گرفته است.

اتحادیه پس از برگزیت

همه نظرسنجی‌ها حاکی این است که محبوبیت اتحادیه اروپا نزد شهروندان اروپایی به‌ویژه در فرانسه و ایتالیا کاهش یافته است. نکته مهم در مورد اتحادیه اروپا این است که به لحاظ ساختار داخلی، برگزیت به ضرر اتحادیه نخواهد بود؛ زیرا انگلیس عضو حوزه یورو و منطقه شنگن نبود و در نتیجه در مکانیسم مرکزی اتحادیه اروپا تغییری ایجاد نمی‌شود. انگلیس همیشه پای لنگ نوآوری‌های سیاسی و اقتصادی اتحادیه اروپا مثل بازار مشترک، گسترش به سمت شرق و سیاست امنیتی و دفاعی  محسوب می‌شد. در میان کشورهای عضو اتحادیه اروپا هیچ‌گاه انگلیس شریک اول محسوب نمی‌شد. مشخصاً برخی کشورهای عضو مثل هلند یا سوئد روابط نزدیکی با انگلیسی‌ها داشتند و حتی برخی مثل قبرس و مالت قبلاً مستعمره انگلیس بودند و از خروج انگلیس ناراحتند. در بحران‌های پس از ۲۰۰۸ فرانسه و آلمان قدرت رهبری خود را از دست دادند. اما برگزیت می‌تواند فضای جدیدی را برای آن‌ها جهت بازگشت به زمین بازی فراهم کند. باید منتظر نتایج انتخابات پارلمانی آلمان در سال ۲۰۲۰ و انتخابات ریاست‌جمهوری فرانسه در ۲۰۲۱ بود، چرا که هر دو در آینده اتحادیه اروپا تعیین‌کننده هستند.

https://b2n.ir/683414

تاریخ :

1399/02/29 03:44:56 عصر

به اشتراک بگذارید :


نظرات : 0

ماهنامه شماره 23
چهارشنبه , 09 مهر 1399 , 18:51